Lễ Hội Làng Gốm Bát Tràng Và Ẩm Thực Cổ Truyền: Tục Rước Nước Sông Hồng, Cỗ Bát Tràng Canh Măng Mực

Lễ hội làng gốm Bát Tràng được tổ chức trọng thể từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Hai âm lịch hằng năm tại quần thể Đình làng Bát Tràng bên bờ sông Hồng (xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội), là dịp hội tụ tâm linh lớn nhất của cộng đồng cư dân làng nghề nhằm tưởng nhớ công đức Thành hoàng làng, Lục vị Tiên công và các bậc Tổ nghề gốm sứ. Không chỉ nổi bật với nghi thức rước nước thiêng giữa dòng sông Hồng, lễ hội còn lưu giữ trọn vẹn tinh hoa văn hóa ẩm thực Hà thành xưa qua mâm cỗ Bát Tràng trứ danh với món canh măng mực khô cầu kỳ bày trên bộ bát đĩa men lam cổ truyền.

Lễ Hội Làng Gốm Bát Tràng Và Ẩm Thực Cổ Truyền

Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, lễ hội làng gốm Bát Tràng là sợi dây gắn kết bền chặt giữa quá khứ 700 năm trong lịch sử làng gốm Bát Tràng với đời sống văn hóa và lao động của người thợ gốm hôm nay, thu hút hàng vạn người dân và du khách thập phương về chiêm bái mỗi độ xuân về.

Tham quan làng gốm Bát Tràng
Nghi thức rước nước từ giữa dòng sông Hồng về Đình làng trong ngày chính hội rằm tháng Hai âm lịch.

Nguồn Gốc Tâm Linh Và Ý Nghĩa Tôn Vinh Tổ Nghề Của Lễ Hội Làng Gốm Bát Tràng

Theo thần tích và gia phả lưu giữ tại các dòng họ lớn trong làng, lễ hội làng gốm Bát Tràng bắt nguồn từ truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, tri ân các vị thần bảo hộ làng nghề và 6 vị Tiên công thuộc các dòng họ đã dẫn dắt những người thợ làm gốm từ vùng Bồ Bát (Yên Mô, Ninh Bình) di cư theo sông Hồng về vùng đất bãi Bạch Thổ Phường lập nên làng gốm Bát Tràng từ thời nhà Lý – Trần.

Nghi thức dâng lễ và cúng tại đình làng gốm Bát Tràng

Đối với người làm nghề gốm, một tác phẩm hoàn mỹ ra lò là sự hòa hợp tuyệt đối của Ngũ hành: Thổ (đất sét trắng cao lanh), Thủy (nước sông Hồng nhào đất, lọc men), Mộc (củi thông, bàn xoay gỗ), Hỏa (lửa lò nung 1.280°C) và Kim (khoáng chất oxit kim loại tạo màu men, vàng kim vẽ nét). Bởi vậy, lễ hội đầu xuân vào trung tuần tháng Hai âm lịch chính là nghi lễ cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, cầu cho “đất dẻo, men trong, lửa đượm” để mọi mẻ lò trong năm đều xuôi chèo mát mái, ra lò vẹn tròn sắc ngọc.

Nghi thức & Hoạt động chính Thời gian và địa điểm tổ chức Ý nghĩa văn hóa – tâm linh đối với làng nghề
Lễ rước nước (Rước Thủy) trên sông Hồng Sáng ngày 14 hoặc 15 tháng Hai âm lịch, từ bến đình Bát Tràng ra giữa dòng sông Hồng Lấy dòng nước tinh khiết nhất giữa tâm sông Hồng nạp vào chóe thờ gốm sứ để bao sái và dâng cúng cả năm
Lễ cấp thủy, lễ mộc dục và lễ đại tế Tại sân Đại bái và Hậu cung Đình làng Bát Tràng cổ kính Các vị bô lão thực hiện nghi thức tế cổ truyền trang nghiêm, đọc chúc văn tri ân Thành hoàng và Lục vị Tiên công
Lễ dâng lễ vật Tam sinh & Mâm cỗ Bát Tràng Sáng chính hội ngày 15 tháng Hai âm lịch tại Đình làng và từ đường 23 dòng họ Dâng trâu quay (hoặc lễ tam sinh), xôi đỗ, chè kho và mâm cỗ truyền thống bày trên bộ bát đĩa sứ loại 1 của làng
Hội cờ người, hát thờ và trưng bày gốm Từ ngày 14 đến hết ngày 16 tháng Hai âm lịch tại sân đình và không gian làng cổ Tái hiện nét sinh hoạt văn hóa tao nhã của cư dân vùng kinh kỳ và vinh danh các tác phẩm gốm sứ xuất sắc

Nghi Thức Rước Nước Sông Hồng Bằng Chóe Thờ Gốm Sứ Bát Tràng Độc Đáo

Nghi lễ thiêng liêng và hào hùng nhất trong lễ hội làng gốm Bát Tràng chính là lễ Rước Nước trên dòng sông Hồng. Từ sáng sớm, đoàn rước với cờ ngũ sắc, lọng vàng, đội múa lân rồng, phường bát âm, đội tế nam quan – nữ quan trong trang phục áo tấc, khăn xếp truyền thống rực rỡ tập trung trước sân đình rồi tiến ra bến sông trong tiếng trống hội vang dội cả một khúc sông.

Nghi thức rước lễ từ sông Hồng vào đình làng

Điểm đặc biệt mang đậm bản sắc làng gốm là trên kiệu rước chính được đặt một chiếc chóe thờ gốm sứ Bát Tràng men lam vẽ rồng cỡ lớn do chính nghệ nhân cao niên trong làng chế tác riêng cho việc tế lễ. Đoàn thuyền rồng kết hoa rẽ sóng tiến ra đúng khu vực nước sâu và trong nhất ở giữa dòng sông Hồng. Tại đây, vị chủ tế làm lễ xin phép Thủy thần rồi dùng gáo đồng múc những gàu nước trong mát ở giữa dòng, lọc qua tấm vải điều đỏ đổ đầy vào chiếc chóe sứ trên kiệu.

Nước thiêng sau khi rước về Đình làng được dùng để thực hiện lễ Mộc dục (lau rửa bài vị, đồ thờ tự) và chia vào các bình gốm nhỏ lưu giữ tại hậu cung để dâng cúng trong suốt một năm. Nghi thức này nhắc nhở con cháu Bát Tràng về ân nghĩa của dòng sông Mẹ – dòng sông đã bồi đắp phù sa, cung cấp nguồn nước nhào đất và mở ra con đường giao thương đường thủy đưa gốm Bát Tràng vươn ra biển lớn.

Các hoạt động diễn ra trong lễ hội gốm Bát Tràng

Tinh Hoa Ẩm Thực Mâm Cỗ Bát Tràng: Kỳ Công Món Canh Măng Mực Và Su Hào Xào Mực

Nhắc đến lễ hội làng gốm Bát Tràng hay những dịp giỗ họ, Tết Nguyên Đán tại làng cổ, người sành ẩm thực đất kinh kỳ không thể không nhắc tới “Cỗ Bát Tràng” – một đỉnh cao của nghệ thuật nấu nướng gia truyền phản ánh đúng sự tỉ mỉ, khéo léo và sung túc của những gia đình làm gốm lâu đời. Mâm cỗ cổ truyền Bát Tràng xưa thường được dọn theo quy chuẩn “lục trân” hoặc “bát trân” (6 bát 8 đĩa hoặc 4 bát 6 đĩa tùy quy mô đại tiệc), trong đó linh hồn của mâm cỗ là hai món chế biến từ măng khô và mực khô Thanh Hóa.

  • Món canh măng mực Bát Tràng trứ danh: Măng lưỡi lợn khô vùng rừng Tuyên Quang, Yên Bái được ngâm nước gạo nhiều ngày, luộc xả kỹ cho hết vị đắng rồi dùng kim băng hoặc tay tước thành từng sợi mảnh đều tăm tắp như sợi tăm tre. Mực khô cái câu dày mình được nướng thơm, bóc sạch màng, đập bông rồi xé sợi mảnh tương đương sợi măng, xào săn với mỡ gà và nước mắm ngon trước khi chan nước dùng ninh từ xương thăn lợn, gà ta và tôm he khô. Khi múc ra tô sứ nóng hổi, nước canh trong vắt vị ngọt thanh tao, sợi măng giòn sần sật quyện cùng vị ngọt đậm của mực nướng.
  • Món su hào (hoặc củ đậu) xào mực khô: Su hào non gọt vỏ, thái con chì thật mảnh và đều tay để khi xào cùng mực khô xé sợi, thịt thăn, nấm hương vẫn giữ nguyên độ giòn ngọt, đĩa xào khô ráo không chảy nước.
  • Món chè kho và xôi vò hạt sen: Đĩa chè kho đậu xanh nấu đường kính trắng khuấy sánh mịn trên lửa nhỏ nhiều giờ, rắc hạt vừng trắng rang thơm dùng tráng miệng cùng chén trà mạn pha trong ấm tử sa Bát Tràng.

Các món ăn đặc sản trong ẩm thực làng gốm Bát Tràng

Nghệ Thuật Phối Bát Đĩa Sứ Gia Truyền Trên Mâm Cỗ Hội Làng

Là chủ nhân của làng nghề gốm sứ danh tiếng bậc nhất Việt Nam, người Bát Tràng đặc biệt coi trọng hình thức trình bày trên bàn tiệc: món ăn ngon phải được đặt trong đúng chiếc bát, chiếc đĩa sứ tương xứng. Trên mâm đồng hoặc bàn gỗ gụ ngày hội làng, các gia đình luôn sử dụng đồng bộ bộ bát đĩa gốm sứ Bát Tràng cao cấp men lam cổ vẽ hoa sen, vẽ cá chép hoặc dòng men ngọc thanh nhã.

Tô canh măng mực nóng hổi luôn được múc vào chiếc tô chiết yêu hoặc tô loe miệng có thành sứ dày giúp giữ nhiệt lâu suốt bữa tiệc; món xào bày trên đĩa tròn lòng sâu; thịt gà luộc lá chanh xếp đầy đặn trên đĩa tiêu lớn; còn nước chấm pha tinh dầu cà cuống được rót trong chiếc bát mắm nhỏ xinh đồng bộ hoa văn. Bạn có thể tham khảo cách phối số lượng tô, bát, đĩa chuẩn như người Bát Tràng trong cẩm nang cách chọn bộ bát đĩa Bát Tràng đẹp cho mâm cơm và bàn tiệc gia đình.

Các món ăn được bày biện trên bát đĩa Bát Tràng đẹp mắt

Trò Chơi Cờ Người, Hát Thờ Và Nét Đẹp Văn Hóa Gia Tộc Trong Ba Ngày Hội

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm tại Đình làng, phần hội trong lễ hội làng gốm Bát Tràng diễn ra vô cùng sôi nổi với các trò chơi dân gian mang đậm cốt cách văn hiến của vùng đất ven kinh thành Thăng Long. Nổi bật nhất trên sân đình rộng lát gạch Bát là hội thi Cờ Người: 32 quân cờ trên bàn cờ tướng khổng lồ do 16 nam thanh và 16 nữ tú khôi ngô, tuấn tú thuộc các dòng họ trong làng đảm nhận trong trang phục giáp sĩ truyền thống.

Mỗi nước cờ được hai vị kỳ thủ cao niên suy tính kỹ lưỡng rồi truyền lệnh bằng tiếng trống khẩu; các quân cờ di chuyển theo đội hình múa võ thuật hoặc múa quạt uyển chuyển trong tiếng reo hò cổ vũ của hàng trăm khán giả vây quanh sân đình. Vào buổi tối tại khu vực Tiền tế đình làng và các nhà thờ họ, tiếng đàn đáy, tiếng phách ca trù (hát thờ cửa đình) và những làn điệu dân ca quan họ giao duyên trên thuyền rồng lại ngân vang trầm bổng trên mặt nước sông Hồng.

Cũng trong ba ngày hội làng, mọi gia đình tại Bát Tràng đều mở rộng cửa đón khách quý, bạn hàng và du khách phương xa vào nhà thưởng trà sen trong những bộ ấm chén quý nhất của gia tộc. Các bậc nghệ nhân cao niên tự hào giới thiệu những tác phẩm tâm huyết vừa ra lò – từ cặp bình hút lộc vẽ vàng 24K cho tới những bộ đồ thờ men rạn cổ – như một lời tri ân gửi tới Tổ nghề đã ban cho làng quê cuộc sống ấm no, thịnh vượng.

Kinh Nghiệm Tham Gia Lễ Hội Làng Gốm Bát Tràng Và Thưởng Thức Ẩm Thực Bản Địa

Nếu có dịp ghé thăm Bát Tràng vào đúng dịp rằm tháng Hai âm lịch (hoặc trong các chuyến du xuân đầu năm), du khách nên lưu ý một số kinh nghiệm thực tế sau để có trải nghiệm trọn vẹn nhất:

  1. Thời gian theo dõi lễ rước nước: Đoàn rước thường xuất phát từ sân Đình làng Bát Tràng vào khoảng 7 giờ 30 – 8 giờ sáng ngày 14 hoặc 15 tháng Hai âm lịch. Du khách nên đến sớm gửi xe bên ngoài khu vực chợ gốm và đi bộ vào làng cổ để chọn vị trí quan sát thuận lợi bên bờ sông.
  2. Trang phục lịch sự khi vào Đình và Văn chỉ: Khi vào chiêm bái khu vực Đại bái, Hậu cung Đình Bát Tràng và các nhà thờ họ cổ, quý khách nên mặc trang phục kín đáo, giữ trật tự khi các bô lão đang hành lễ tế Tổ.
  3. Thưởng thức cỗ Bát Tràng và mua sắm gốm lưu niệm: Ngay trong khu vực làng cổ và quanh chợ gốm hiện có nhiều nhà hàng gia truyền phục vụ mâm cỗ Bát Tràng (canh măng mực, mực xào, nem chim bồ câu) đặt trước cho gia đình từ 4 – 6 người, kết hợp tham quan chợ gốm Bát Tràng và chọn mua vật phẩm đồ thờ tâm linh Bát Tràng đầu năm cầu bình an, tài lộc.

Giỏ hàng

Chưa có sản phẩm trong giỏ hàng.

Quay trở lại cửa hàng

Liên hệ cửa hàng